طبع پونه خشک در طب سنتی و نکات مصرف

در منابع گیاهی، پونه خشک (Pennyroyal) به عنوان گیاهی با طبع گرم و خشک توصیف شده است؛ ویژگی‌ای که نقش سنتی آن را به عنوان محرک گوارشی، معرق (افزایش‌دهنده تعریق) و خلط‌آور ملایم برای رفع خلط توضیح می‌دهد. این خاصیت گرم‌کنندگی، استفاده از آن را برای هضم کند و نفخ پس از غذا توجیه می‌کند.

منبع : Drugs.com

اصلی ترین کاربردهای سنتی پونه خشک

حمایت از دستگاه گوارش و ضد نفخ:

 برای کاهش گاز معده و بهبود فرآیند هضم استفاده می‌شده است.

خلط‌آور و کمک تنفسی:

 در مراحل اولیه سرماخوردگی به صورت ملایم برای رفع خلط به کار می‌رفته است.

ضدالتهاب و مسکن:

 در طب سنتی به صورت موضعی یا داخلی برای دردهای عضلانی و برخی ناراحتی‌های قاعدگی کاربرد داشته است.

(هر یک از موارد فوق بیانگر روش‌های رایج سنتی است و معادل دوز بالینی استاندارد محسوب نمی‌شود.)

مرور کلی و مزاج

طبع گرم و خشک: در متون سنتی به عنوان گیاهی گرم‌کننده و خشک‌کننده معرفی شده است.

محرک گوارشی: برای هضم کند و نفخ پس از غذا توصیه می‌شده است.

معرق و خلط‌آور: کمک به افزایش تعریق و رفع خلط در سرماخوردگی‌های اولیه.

نکته ایمنی مهم

روغن پونه و مصرف دوزهای بالای گیاه حاوی ترکیب پولگون هستند؛ ماده‌ای که با سمیت شدید کبدی، کلیوی، عصبی و حتی موارد مرگ مستند ارتباط دارد.

  مرورهای پزشکی به‌طور جدی مصرف داخلی روغن ضروری پونه را منع کرده و حتی در مورد چای پونه نیز احتیاط شدید توصیه می‌کنند.  منبع

گزارش‌های بالینی شامل موارد نارسایی حاد کبد و کلیه و مرگ پس از مصرف روغن غلیظ هستند.

شواهد کلیدی

خلاصه‌های بالینی و سم‌شناسی هشدار می‌دهند که روغن پونه برای مصرف داخلی یا موضعی توصیه نمی‌شود.

مسمومیت‌های مستند ناشی از مصرف این روغن گزارش شده است.

موارد منع مصرف پونه خشک

بارداری و شیردهی:

 مصرف آن کاملاً ممنوع است؛ در گذشته به عنوان سقط‌کننده استفاده می‌شده و می‌تواند موجب انقباضات رحمی شود.

کودکان و نوزادان:

 به دلیل حساسیت بالاتر و گزارش‌های مربوط به سمیت در کودکان، باید از مصرف آن اجتناب شود.

بیماری‌های کبد یا کلیه و داروهای تداخل‌کننده:

 مصرف ممنوع است؛ خطر افزایش سمیت کبدی و احتمال تداخل دارویی وجود دارد.

راهنمای عملی، دوز و نکات مصلحات (پونه خشک)

روغن (اسانس) پونه را هرگز به صورت خوراکی مصرف نکنید؛ استفاده خوراکی آن تحت هیچ شرایطی ایمن نیست.

برگ خشک پونه تنها در مقدار کم و به صورت دم‌کرده گاه‌به‌گاه قابل استفاده است، آن هم فقط زیر نظر یک متخصص گیاهان دارویی یا پزشک. برای روغن پونه هیچ دوز خوراکی استاندارد و ایمنی وجود ندارد.

متعادل‌سازی (مصلح): در متون سنتی توصیه شده است که هنگام مصرف گیاهان گرم‌کننده، برای افراد حساس از عوامل خنک‌کننده و مرطوب‌کننده مانند کتیرا یا سرکه رقیق استفاده شود تا اثرات گرمی گیاه تعدیل گردد.

برای دمنوش معمولاً یک قاشق چای‌خوری پونه خشک در یک لیوان آب جوش و مصرف متعادل روزانه توصیه می‌شود؛ اما دوز دقیق بسته به هدف و مزاج فرد متفاوت است و در صورت مصرف دارو یا شرایط خاص، مشورت پزشکی لازم است

راهنمای سریع قبل از مصرف

بررسی مزاج و هدف استفاده: گوارشی، تنفسی یا آشپزی.

بررسی وضعیت کبد/کلیه و داروها.

اجتناب در بارداری، شیردهی و کودکان.

موارد منع مصرف و هشدارها

بارداری و شیردهی:

 پونه می‌تواند باعث تحریک قاعدگی و خطر سقط شود؛ در بارداری ممنوع است.

فشار خون و تشنج:

 زیاده‌روی ممکن است فشار خون را افزایش دهد و در موارد نادر تشنج یا مسمومیت ایجاد کند.

مزاج‌های گرم و لاغر:

 افراد گرم‌مزاج یا لاغر باید با احتیاط مصرف کنند یا همراه مصلح استفاده نمایند.

نکات عملی و جمع‌بندی

مصرف متعادل و توجه به مزاج شخصی کلید ایمنی و اثربخشی است.

در صورت بروز علائم نامطلوب (سرگیجه، تپش قلب، واکنش پوستی) مصرف را قطع کنید و با پزشک مشورت نمایید.

برای اصلاح طبع یا ترکیب‌های خوراکی می‌توانید از کتیرا یا سرکه استفاده کنید تا عوارض گرمی کاهش یابد.

منابع: Drugs.com (بررسی جامع سمیت و دوز)، PeaceHealth (خلاصه گیاه و هشدارهای ایمنی)، و راهنمای بیمار MSKCC (چارچوب آموزشی و ایمنی بیمار). استنادها: